Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Ćwiczenia. Pokaż wszystkie posty
Pokazywanie postów oznaczonych etykietą Ćwiczenia. Pokaż wszystkie posty

wtorek, 18 maja 2010

Gramota dubrownicka

Gramota dubrownicka (Дубровнишка грамота на цар Иван Асен II).

Ćwiczenie 10.







Tłumaczenie tekstu na język bułgarski:

Моето царство дава тази повеля на дубровнишката страна, на обичните и всеверни гости на царството ми да ходят по цялата страна на царството ми с каквато и да било стока, да внасят или изнасят или каквато и да е стока да пренасят и до която и да е земя или област да дойдат: до Бдин ли, или Браничево и Белград дойдат, или ходят до Търново и цялото Загоре, или достигнат до Преслав и Карвунската област, или до Крънската област, или Боруйската, или в Одрин и в Димотика, или в Скопската област, или в Прилепската, или в Деволската област, или в Арбанската земя [Албания], или отиват в Солун – навсякъде да си купуват и продават свободно, без всякаква щета, да нямат запрещение по всички области на царството ми и купуват и продават без грижа като всеверни и обични гости на царството ми. Който ли пък им напакости в каквото и да било на клисурите, на тържищата или гдето да бъде против закона за търговията, то да се знае, че той е противник на царството ми и милост не ще има, но голям гняв ще изтърпи от царството ми.
.
.
W Gramocie dubrownickiej (1230 r.) poświadczone są ważne językowe cechy, takie jak np.: 3 sg. bez końcówki -tъ (dawa; imae); po przyimku do użyta została nowa forma N. Sg. zaimka koja: do koja libo zemja; pojawia się też nowa, skrócona forma szte (od czasownika chъtjeti)dla wyrażenia czasu przyszłego: ne szte imjeti. Dwukrotnie użyta jest krótka forma od czasownika byti w 3 sg. e: to da e vjestъ: toj e protivnikъ carstva mi.
Pod względem użycia zaimków, odnotować można nową formę zaimka osobowego toj oraz nową formę zaimka pytajnego kakvą: ili kupiją kakvą libo nosęt.

Gramota opublikowana została w 1911 r. przez G. A. Ilinskiego (Грамот болгарских царей) oraz przez J. Iwanowa w 1931 r. w tomie Български старини из Македония.
.
.

niedziela, 2 maja 2010

Prolog Lesnowski (Stanisława)

Prolog Lesnowski (Станиславов (Лесновски) пролог)

Ćwiczenie 9.





Prolog Stanisława (lesnowski) jest średniobułgarskim rękopisem, napisanym w 1330 r. w klasztorze w Lesnowie. Jego głównym kopistą był niejaki Stanisław, stąd i nazwa zabytku.
Pisany na pergaminie, pismem półustawnym. Zabytek jednojerowy, w którym pisany jest tylko 'Ь'. W tekście używane są nosówki 'Ę', '', 'Ą'; regularnie nosówka 'Ę' przechodzi w 'Ą' w końcówce aorystu w 3. pl.: '-SZĄ' zam. '-SZĘ'.

Przechowywany jest w Belgradzie, w Serbskiej Akademii Nauk (SANU), pod sygn. 53.

Zabytek Станиславов (Лесновски) Пролог от 1330 година w całości został wydany przez R. Pawłową, z komentarzem do tekstu W. Żeljаzkowej (Р. Павова, Увод и научно разчитане на текста; В. Желязкова, Хаучно разчитане на текста. Календар; София, 1999.
.
.

sobota, 1 maja 2010

Zajkowski trebnik

Zajkowski trebnik (Зайковски требник)

Ćwiczenie 8.


Zabytek z pierwszej połowy XIV w. Przechowywany jest w Bibliotece Narodowej im. św. św. Cyryla i Metodego w Sofii. Pisany półustawem na pergaminie.
Używany jest głównie 'Ь', drugi jer 'Ъ' zapisywany jest wyłącznie w przyimkach i w przedrostkach. Kopista zapisuje zarówno nosówkę 'Ą' jak i 'Ę', przy czym często na miejscu dawnej etymologicznej samogłoski 'Ą' pisane jest 'U', a na miejscu 'Ę' samogłoska 'E'. Widać też konsekwentnie zapisywane 'Ą' na początku wyrazu, w przypadku dwóch samogłosek nosowych obok siebie, pierwszą zawsze jest 'Ą': ĄĘ.

Krytyczne wydanie tekstu autorstwa B. B. Hološnjaja,ukazało się w 1995 r. w Papieskim Instytucie Orientalnym (PIO) w Rzymie. (Zajkovski Trebnik N. 960 der Nationalbibliothek "Hl. Kirill und Methodij" in Sofia (Bulgarien), P.I.O., Dissertatio ad Doctoratum, Roma 1995, ss. 252.

W 2012 roku ukazało się nowe wydanie Trebnika: Зайковски требник от XIV век. Изследване и текст. София 2012, ss. 384. Аutorkami tego wydania są: Marijana Cibranska-Kostowa i Ełka Mirczewa



МОЛИТВА ПРОТИВ УХАПВАНЕ ОТ БЯСНО КУЧЕ ИЛИ БЕСЕН ВЪЛК

Кога човек е ухапан, това направи. Вземи вино, кисел хляб и ножа си. Постави виното на земята, вземи хляба в ръце и ножа в дясната ръка н речи към света Богородица тази молитва: “Господи боже, вървеше свети Иван в света планина и носеше света брадвица, да отсече свето дърво. И срещнаха го бесни кучета, и бесни кьлци, и чу глас от отца, сина и светия дух: “Иване, Иване, връщай се! Не плаши се, а дай на човека да яде божие тяло и божия кръв, за да се излекува и да се маже.”

В името на отца и сина и светия дух тази молитва прочети 9 пъти, с ножа направи кръст; ако е близо този човек, дай му вино и хляб; ако ли е далеко, ти бързо полей от виното, а ножа подложи под голям камък в полунощ и тази молитва кажи два пъти:

“В името на отца й сина и светия дух. Тръгна свети Иван на път и видя железни войници и бесни вълци; уплаши се и затрепера и запищя. И рече му господ: “Не бой се, Иване, не пищи и не трепери, но вземи божие тяло и божия кръв и дай на човека да яде и да му е лек от изток до запад в името на отца и сина и светия дух, днес и винаги и во веки.”
.
.

poniedziałek, 26 kwietnia 2010

Gramota watopedzka

Gramota watopedzka (Ватопедската грамота на цар Иван Асен II)

Ćwiczenie 7.


.



Dokument z XIII w. (podpisany w kwietniu 1230 r. przez cara Iwana Asena II), potwierdzający przekazanie mnichom z watopedzkiego athoskiego klasztoru pw. Matki Bożej wyłącznych praw do wioski Semałto. Zgodnie z ówczesnymi zwyczajami mnisi mieli prawo do ziemi należącej do wioski oraz do jej mieszkańców. W praktyce oznaczało to, że dysponowali wszystkimi zbiorami oraz otrzymanymi przez mieszkańców wioski produktami.

Gramota jest cennym dokumentem, informującym o ówczesnej administracji, panujących zwyczajach. Ciekawe są nazwy, w większości pochodzenia greckiego, pracowników administracji na różnych szczeblach (sewasti, duky, katepani, apokrisijare, apodochatori i in.) obok słowiańskich (desętkare, psare).

Pisane są oba jery Ъ i Ь; poświadczone jest średniobułgarskie przejście nosówki 'Ę' w 'Ą'.

Watopedzka gramota została odkryta w 1929 roku w archiwum klasztoru Watoped, na Górze Athos; opublikowana wraz komentarzem w 1930 roku przez prof. M. Laskarisa w Sofii (wydanie Bułgarskiej Akademii Nauk).
.
.

poniedziałek, 12 kwietnia 2010

Zbornik Bdiński

Zbornik Bdiński (Бдински сборник)

Ćwiczenie 6.




Zbornik Bdiński (Codex Gandvensis Slavicus 408) jest jedynym słowiańskim rękopisem, przechowywanym w Uniwersyteckiej Bibliotece w Gandawie, pod sygnaturą Ms. 408 A.D. 1360. Jest jednym z pierwszym bułgarskich zabytków pisanych na papierze, pismem półustawnym.
Pod względem treści wyraźnie wyróżnia się spośród innych zabytków średniobułgarskich: składa się mianowicie z czternastu części, z których trzynaście to żywoty świętych kobiet i męczennic, do których dołączona została część czternasta - "Opis miejsc świętych w Jerozolimie".

Zbornik napisany został w Widyniu (ówczesnym Bdiniu) i związany jest z zachodnią szkołą ortograficzną, bliską serbskiej, dla której charakterystyczne jest zastępowanie dawnych samogłosek nosowych 'Ą' i 'Ę' przez 'U' i 'E', pisanie jednego tylko jeru 'Ь' (jer 'Ъ' napisany został w całym tekście 40 razy, głównie na końcu wersu), częste podwajanie samogłosek O i A.

Na ostatniej karcie rękopisu (242) znajduje się informacja o miejscu i roku (6868 = 1360 r.) napisania Zbornika. Wymieniony jest również panujący w Widyniu car Sracymir oraz jego małżonka, caryca Anna, która najprawdopodobniej zleciła zebranie i przepisanie wszystkich tekstów (zob. zdjęcie tego tekstu).

Zbornik Bdiński wydany został przez I. Dujczewa w 1972 r. (wydanie fototypiczne) oraz przez slawistów belgijskich, w 1973 r. (wydanie krytyczne).






W Kodeksie Bdińskim mamy po raz pierwszy użyty tryb nieświadka, sześć przykładów poświadczonych w ostatniej części, w Opisie miejsc świętych.
.
.

niedziela, 28 marca 2010

Ewangeliarz z Banicy

Ewangeliarz z Banicy (Банишко евангелие)

Ćwiczenie 5.



Zabytek z końca XIII w., pisany na pergaminie, ustawem przez przynajmniej trzech kopistów, z których jednym był pop Joan z miejscowości Banica, w pobliżu Wracy. Aktualnie rękopis znajduje się w Bibliotece Narodowej Św. św. Cyryla i Metodego w Sofii.


W tekście występuje tylko jeden jer Ь; bardzo często zwokalizowany w E. Pisownia nosówek nie jest do końca ustalona; najczęściej po Р', Л', Н' pisana jest nosówka przednia 'Ę' po Ж, Ш, Щ, ЖД i Ц pisana jest nosówka 'Ą' , natomiast na miejscu dawnej 'Ę' pisane jest 'Ą' lub 'Ę'. Na początku wyrazu wcześniejsze, starobułgarskie 'Ą' pisane jest zawsze jako 'Ą', natomiast na miejscu dawnego, etymologicznego '' i '' zapisywane są przez 'Ą' lub 'Ę'. Spotkać można zarówna 'JA' jak i 'jat', przy czym 'jat' jest pisane po Ч, Л', Н' i l-epentetycznym, natomiast po Ж, Ш, Щ, ЖД i pisane jest A (nawet w wyrazach, w których miała miejsce 2 palatalizacja). Bardzo często mieszane są samogłoski 'Y' i 'I'.




Tekst w języku bułgarskim:

Ев. от Йоан 20, 1-7;

1. В първия ден на седмицата Мария Магдалина дойде на гроба сутринта, докато беше още тъмно, и видя, че камъкът е отвален от гроба. 2. Тогава се затича, дойде при Симон Петър и при другия ученик, когото Иисус обичаше, и им каза: "Вдигнали Господа от гроба и не знаем, къде са Го положили." 3. Тогава Петър и другия ученик станаха и тръгнаха към гроба. 4. Двамата тичаха заедно, но другият ученик тичаше по-бързо от Петър и дойде пръв на гроба. 5. И като надникна, видя, че повивките стоят, ни не влезе вътре в гроба. 6. След като дойде Симон Петър, влезе в гроба и видя, че само повивките са останали. 7. А кърпата, която беше на главата Му, не стоеше при повивките, а беше свита на друго място.

Tekst w języku polskim:

Ew. według Jana 20, 1-7;

1. Pierwszego dnia tygodnia Maria Magdalena udała się wczesnym rankiem, kiedy był jeszcze mrok, do grobowca i zobaczyła, że kamień został z grobowca usunięty. 2. Pobiegła więc szybko do Szymona Piotra i do drugiego ucznia, którego Jezus miłował, i rzekła im: "Zabrali Pana z grobu i nie wiemy, gdzie go położono". 4. Zerwał się więc Piotr wraz z owym drugim uczniem i przybyli do grobu. 4. Biegli obaj razem; lecz ów uczeń wyprzedził Piotra i pierwszy przybył do grobu. 5. Schyliwszy się ujrzał opaski na ziemi, ale nie wszedł. 6. Teraz nadszedł także Szymon Piotr, który biegł za nim, wszedł do grobowca i ujrzał opaski na ziemi, 7. a chustę która była na głowie Jezusa, nie leżącą między opaskami, lecz zwiniętą oddzielnie na osobnym miejscu.


Zabytek wydany został przez E. Dogramadżijewą i B. Rajkowa w 1981 r. (Е. Дограмаджиева, Б. Райков, Банишко евангелие, София 1981 г.)
.
.

piątek, 26 marca 2010

Ewangeliarz popa Dobromira

Ewangeliarz popa Dobromira (Добромирово евангелие)

Ćwiczenie 3.





Ewangeliarz popa Dobromira (Добромирово евангелие) jest najstarszym ewangeliarzem pisanym cyrylicą. Pochodzi z początku wieku XII. Pisany ustawem, na pergaminie. Przechowywany jest w trzech miejscach: w Petersburgu (183 karty), w bibliotece klasztoru pw. Św. Katarzyny na Synaju (23 karty) oraz w Paryżu (2 karty).

Zabytek jednojerowy, pisany jest jer Ь. Poświadczona jest wokalizacja obu etymologicznych jerów, które przechodzą w 'E' i w 'O'.

W tekście widoczne są pierwsze zamiany starobułgarskich nosówek 'ę w 'ą', ograniczone tylko do 3 os. l. mn. aorystu, dla której nowsza średniobułgarska końcówka -szę.

 











Tekst w języku bułgarskim:
Евангелие от Лука 24, 50-53

Възнесение на Иисус Христос

50. Тогава Иисус ги изведе в околностите на Витания, вдигна ръцете Си и ги благослови. 51. И докато ги благославяще, отдели се от тях и започна да се възнася към небето. 52. А те Му се поклониха и се върнаха в Йерусалим с голяма радост. 53. И бяха винаги в храма, като славеха и благославяха Бога. Амин.

Tekst w języku polskim:
Ewengelia według Łukasza 24, 50-53;

Wniebowstąpienie

50. Potem wyprowadził ich w stronę Betanii i podniósłszy ręce swe błogosławił im. 51/52. Rozstał się z nimi błogosławiąc i wzniósł się do nieba. A oni upadłszy na twarz oddali mu cześć. Potem powrócili do Jeruzalem z wielką radością i nieustannie przebywali w świątyni wielbiąc i chwaląc Boga. Amen.

Ewangeliarz pisany najprawdopodobniej przez trzech kopistów, z których jednym był pop Dobromir, którego imię jest zamieszczone na karcie 121 (zob. tekst z informacją o Dobromirze  i zdjęcie karty).



.
.
.

środa, 24 marca 2010

Ewangeliarz popa Dobrejszy

Ewangeliarz popa Dobrejszy (Добрейшово евaнгелие)

Ćwiczenie 4.

 


Добрейшово евaнгелие - Zabytek z pierwszej połowy XIII w. Pisany na pergaminie (127 kart), półustawem. Przechowywany w bibliotece św. Cyryla i Metodego w Sofii (48 kart, do pożaru biblioteki, przechowywanych było w Belgradzie). Głównym kopistą rękopisu jest pop Dobrejsza (na zdjęciu z lewej strony: miniatura i podpis z imieniem Dobrejszy).

Ewangeliarz został wydany w 1906 r. przez B. Conewa (Б. Цонев, Добрейшово четвероевангелие. Среднобългарски паметник от XIII век, Български старини, Кн. I, София 1906)
W tekście używane są oba jery; poświadczone są tylko nieliczne przykłady na wokalizację samogłosek jerowych w pozycji mocnej.

Pisane są obie nosówki, również z poprzedzającą je jotacją. Po samogłoskach palatalnych nie zachodzi jeszcze konsekwentnie charakterystyczna dla okresu średniobułgarskiego zamiana 'ę' w 'ą'. Czasami samogłoska 'ę' przechodzi w 'e'. Na początku wyrazu pisane jest 'ę' lub 'ję' rzadziej 'ą'.

Wymiennie z 'ja' pisana jest litera 'jat'.
.
.

czwartek, 4 marca 2010

Kronika Manasesa - Przypowieść trojańska.

Ćwiczenie 1.




XIV-wieczny zabytek średniobułgarski, tzw. Kronika Manasesa, z której czytany był fragment o powstaniu Troi.

Kronika Konstantego Manasesa przetłumaczona została w Tyrnowie. Tekst zapisany został na pergaminie, półustawem. Przechowywany jest w Bibliotece Watykańskiej (206 kart).

Historyczny synopsis Konstantego Manasesa przepisany został w latach 1344–1345. Oprócz tekstu Kroniki, ciekawy opis o powstaniu Troi i o wojnie trojańskiej. Zawiera ponadto 69 miniatur przedstawiających różne wydarzenia z dziejów Bułgarii, zwłaszcza wielkich bitew z okresu panowania chana Kruma i cara Samuela Komitopula. Znajduje się tutaj między innymi podobizna chana Kruma pijącego z czaszki zabitego cesarza Nicefora, a dalej Kruma pokonanego przez cesarza Leona Armeńczyka. Na innym miejscu Rusini atakujący Bułgarię w 969 roku pod wodzą Światosława, a potem rozbici przez cesarza Jana Tzimiskesa. Miniatury dostarczają wiadomości o bułgarskiej architekturze, militariach i ceremoniale dworskim.









Троянска притча

Имаше някога един крал, който се зовеше Фрикс и беше много богат. Веднъж той отиде на лов и му се случи да стигне до морското крайбрежие, където имаше хубава и много красива местност. От едната страна на крайбрежието течаше голямо море, от другата страна – река, наричана Ксант, от третата страна течаше море, което се казваше Пелейско, от четвъртата страна имаше един лъг с наименование Дудома л©гъ; от петата страна на тоя край се намираше долина, в която растяха различни цветя. И видя цар Фрикс, че там е хубаво, и почна да зида град (крепост), и го строи до старостта си.

Tłumaczenie na bułgarski z: Христоматия по старобъгарска литература, [П. Динеков, К. Куев, Д. Петканова], София 1967, с. 361;

Przypowieść trojańska

Żył ongiś król imieniem Fryks, który słynął z bogactw. I kiedy pewnego razu wyruszył na łowy, dotarł do nadmorskiej krainy w cudownie piękne miejsce. Z jednej strony onej ziemi rozlewało się szerokie morze, z drugiej toczyła wody rzeka Ksant, zaś z trzeciej morze, co zwie się Pelejskim; z czwartej strony ciągnął się łęg, zwany łęgiem Dudomy, a z piątej dolina usiana najrozmaitszym kwieciem. I ujrzawszy, jakie cudne sa one miejsca, król Fryks począł budować tam gród. I budował go aż do starości.

Tłumaczenie na język polski T. Dąbek-Wirgowa [w:] Siedem niebios i ziemia. Antologia dawnej prozy bułgarskiej, Warszawa 1983, s. 79;


Na zdjęciach: dwie karty z Kroniki. Pierwszy tekst pochodzi z wydania fototypicznego Kroniki, przygotowanego przez Iwana Dujczewa (Летописта на Константин Манаси, София 1963, s. 83, k. 42); tekst drugi, znormalizowany, z: Христоматия по старобългарска литература - П. Динелов, К. Куев, Д. Петканова, София 1967, с. 357. Zdjęcie kolorowe - z albumowego wydania fragmentów rękopisów bułgarskich Aksinii Dżurowej (w wyd. I. Dujczewa, s. 351).




.
.

Eniński Apostoł

Ćwiczenie 2.



Eniński Apostoł jest pierwszym zabytkiem pochodzącym z okresu średniobułgarskiego (początek XII w. lub koniec wieku XI.

Jest zabytkiem jednojerowm, w którym pisany był tylko jer Ъ.
Pisany ustawem, "tzw. pismem wiszącym". Odnaleziony został w miejscowości Enina, a wydany w 1965 r. przez dwóch bułgarskich badaczy Ch. Kodowa i K. Mirczewa. Kolejne wydanie zabytku (faksymilie), przygotowane przez Ch. Kodowa ukazało się w 1983 r.
Zbytek datowany jest przez większość historyków języka bułgarskiego na wiek XI. Jednak pewne cechy językowe zabytku, odbiegające od typowo starobułgarskiego języka, pozwalają zakwalifikować go do zabytków średniobułgarskich, a tym samym przesunąć datowanie na przełom XI/XII w.





















Tekst w języku bułgarskim:

Първо послание до коринтяни 8: 8-10;

Храната не ни
приближава към Бога: нито
ако ядем, печелим, нито
ако не ядем, губим.
Внимавайте обаче да не би тази ваша свобода
да стане стъпка за немощните във вярата. Защото ако някой
те види...


Tekst w języki polskim:

Pierwszy list do Koryntian 8: 8-10;

Zapewne, pokarm
nie przysporzy nam w oczach Bożych wartości.
Ani szkody nie poniesiemy nie jedząc, ani jedząc nie otrzymamy nagrody.
Lecz miejcie baczenie, żeby taka wolność wasza
nie stała się kamieniem obrazy dla słabszych. Bo jeżeli Ciebie, który
posiadasz „wiedzę”, zobaczy ktoś......






.



Obserwatorzy

Archiwum bloga